Mùa khô là giai đoạn cây cà phê vừa trải qua thời kỳ thu hoạch, cũng là mùa cây nở hoa sau khi đã trải qua một kỳ khô hạn dài và được tưới nước. Trong thời kỳ này, đạm là yếu tố dinh dưỡng rất cần thiết để phục hồi sức khỏe vườn cây sau một vụ cho quả. Cây cũng cần lân và kali nhưng với tỷ lệ ít hơn. Lân giúp cây phát triển bộ rễ, và thành phần lân sử dụng trong công thức phân bón mùa khô ở dạng dễ tiêu để cây hấp thu được thuận lợi trong điều kiện độ ẩm hạn chế. Kali trong mùa khô có nhiệm vụ chủ yếu giúp cây cà phê chống chịu được với thời tiết khô hạn khắc nghiệt. Khi đó quả cà phê đang ở giai đoạn đầu đinh, ngủ nghỉ trong vòng 2,5 – 3 tháng sau khi nở hoa, chưa cần nhiều kali như ở các giai đoạn phát triển khoang hạt và tích lũy chất khô trong nhân về sau.
Phân Đầu Trâu Mùa Khô có 13% S (lưu huỳnh). Đây là chất trung lượng mà cây cà phê cần với lượng tương đối nhiều trong giai đoạn cuối mùa mưa và đầu mùa khô. Các nghiên cứu trước đây của Viện KHKTNLN Tây Nguyên cho thấy, trong giai đoạn cuối mùa khô và đầu mùa mưa, nhiều vườn cà phê có hiện tượng trắng lá non (lá bị mất màu xanh, phát triển không bình thường), phân tích lá thì thấy hàm lượng S trong các vườn này rất thấp. Việc bón hay phun các loại phân có lưu huỳnh đều khắc phục được hiện tượng này. Từ những kết quả này, Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền đã đưa vào phân Đầu Trâu Mùa Khô cho cà phê một hàm lượng lưu huỳnh tương đối cao so với một số loại NPK khác. Một số yếu tố trung vi lượng khác như magie, canxi, kẽm, bo cũng được bổ sung đầy đủ, hợp lý giúp cây có thể phục hồi sinh trưởng sau thu hoạch, ra hoa đậu quả tốt và chuẩn bị bộ cành lá tốt cho mùa nuôi quả tiếp theo vào đầu mùa mưa.
Đối với một vườn cà phê kinh doanh có năng suất khoảng 4-5 tấn nhân/ha, phân Đầu Trâu Mùa Khô được khuyến cáo bón từ 450 – 500 kg/ha. Các vườn dự kiến đạt năng suất cao hơn có thể bón lượng cao hơn từ 10-15%. Lượng phân bón này có thể bón tập trung trong lần tưới thứ hai hoặc chia làm 2-3 lần bón. Sở dĩ việc bón phân cho vườn cà phê kinh doanh thường khuyến cáo bón vào đợt tưới thứ hai là vì trong đợt tưới thứ nhất đất rất khô, bộ rễ cây cà phê cũng đang ở trạng thái hoạt động chậm sau 2-3 tháng chịu khô hạn. Đến đợt tưới thứ hai sau đó 25-30 ngày, bộ rễ cây đã được kích hoạt trở lại nên khả năng hấp thu dinh dưỡng thuận lợi hơn, hiệu quả phân bón sẽ cao hơn. Tuy bà con nông dân chúng ta có thể bón nhiều lần trong mùa khô theo các đợt tưới nhưng lưu ý tổng lượng phân bón khoáng trong mùa khô cũng không nên vượt quá 600 kg/ha. Trong chương trình Canh tác cà phê thông minh do Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền phối hợp cùng Khuyến nông và Viện KHKTNLN Tây Nguyên thực hiện, việc điều tra trên 450 hộ trồng cà phê ở vùng Tây Nguyên cho thấy có nhiều nông hộ đã bón phân trong ba lần tưới trong mùa khô với lượng bón khoảng 250 – 350 g/gốc/lần. Lượng bón như vậy là quá cao so với nhu cầu cây cà phê trong giai đoạn mùa khô, cây không sử dụng hết gây lãng phí và còn ảnh hưởng không tốt đến môi trường đất đai, gia tăng phát thải khí nhà kính.
Khi nói đến bón phân cho cà phê vào mùa khô, chúng ta thường nghĩ ngay đến các loại phân hóa học tan nhanh để cây có thể hấp thu dễ dàng trong điều kiện độ ẩm đất bị hạn chế. Tuy vậy các biện pháp kỹ thuật canh tác khác trên lô cũng giúp nâng cao hiệu quả của việc bón phân mùa khô, hạn chế mất mát do bốc hơi. Ngoài việc bón phân đúng phương pháp như bón theo hình chiếu tán, nơi tập trung nhiều rễ hút nhất, việc củng cố nền hữu cơ cho đất vườn là một biện pháp kỹ thuật hữu ích làm tăng hiệu quả của phân bón khoáng và giúp cây cà phê chống chịu, vượt qua mùa khô thuận lợi hơn, bđặc biệt là những năm có dự báo hạn El Niño khốc liệt như vụ mùa khô năm 2026-2027 này. Phân hữu cơ đặc biệt là phân chuồng ủ bán hoai mục thường được bón cho vườn cà phê vào đầu mùa mưa để phân có đủ điều kiện ẩm và nhiệt độ cần thiết tiếp tục phân giải cung cấp chất dinh dưỡng dễ tiêu cho cây trồng trong mùa mưa. Tuy vậy, với những năm được dự báo khô hạn khốc liệt, bà con nông dân chúng ta có thể bón bổ sung thêm các loại phân hữu cơ chế biến vào giai đoạn cuối mùa mưa, khi chưa dứt mưa. Sử dụng thêm các vật liệu tủ hữu cơ từ ngoài đưa vào (phế phụ phẩm nông nghiệp), duy trì thảm thực vật trong vườn cây, tránh làm cỏ trắng thường xuyên, chỉ nên phát cỏ và vật liệu cỏ sẽ là nguồn nguyên liệu hữu cơ góp phần trong canh tác tuần hoàn hữu cơ, cải tạo được hệ sinh thái đất. Khi mà hệ sinh thái đất khỏe, sức giữ nước, giữ phân của đất cũng tốt hơn, đất tơi xốp hơn, cây khỏe hơn, nhờ đó có thể vượt qua được mùa khô hạn dễ dàng hơn.
TS. Tôn Nữ Tuấn Nam
Nguyên Trưởng phòng Khoa học, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên.

















